صرفه جویی در مصرف انرژی یکی از مهم ترین چالش های امروزه جهان است که در سال های اخیر به دلیل مشکلات زیست محیطی حاصل از مصرف انرژی و گرم شدن زمین، بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. از جهت دیگر ساختمان ها سهم قابل توجهی در مصرف انرژی دارند که نیاز است کشورها با انجام اقداماتی در جهت اصلاح الگوی مصرف و نیز تدوین یک سری قوانین و مقررات به این امر مهم بپردازند. به دلیل اهمیت این موضوع، ویرایش اول مبحث 19 مقررات ملی ساختمان تحت عنوان “صرفه جویی در مصرف انرژی” تدوین گردید که بخش قابل توجهی از آن به ضوابط طراحی عایق حرارتی پوسته خارجی ساختمان پرداخته بود.
در آن زمان به دلایلی از جمله عدم آمادگی لازم در جامعه مهندسین، ضوابط تعیین شده در پروژه های خصوصی و حتی دولتی نادیده گرفته می شد.
ویرایش دوم مبحث نوزدهم در سال 1381 علاوه بر توجه به پوسته خارجی، به تاسیسات مکانیکی، روشنایی ساختمان و نیز توصیه هایی در طراحی ساختمان برای صرفه جویی در مصرف انرژی پرداخت.
در سال 1389 ویرایش سوم این مبحث ارائه شد که علاوه بر پوشش موضوعات پیشین، به تکمیل داده های حرارتی مرتبط با مصالح مورد استفاده در ساختمان و نیز فرآورده های جدید مانند شیشه های دوجداره برای بهبود عملکرد ساختمان در مصرف انرژی پرداخت.
در این ویرایش همچنین پیوست جامعی در ارتباط با سایه بان ها برای مناطق مختلف کشور اضافه شد.
اما آخرین ویرایش این مبحث در سال 1399 منتشر شد.
مطابق پیش نویس ارائه شده ویرایش چهارم، در مبحث 19 مقررات ملی ساختمان، 8 بخش کلی و 13 پیوست وجود دارد.
رعایت مفاد مبحث نوزدهم برای کلیه ساختمان هایی که مشمول قوانین نظام مهندسی ساختمان می باشند، لازم الاجرا است و مهندسین باید با این الزامات قانونی به خوبی آشنا باشند
در ادامه می خوانیم
طبق پیش نویس ویرایش چهارم مبحث 19 مقررات ملی ساختمان، در این ویرایش تغییرات زیر اعمال شده است.
1 تعریف سه رده ساختمان برای رعایت ضوابط آیین نامه ماده 18 قانون اصلاح الگوی مصرف شامل موارد زیر:
•اولین رده ساختمان های مطابق مبحث 19 (EC یا پایین ترین رده انرژی) هستند که
دست یابی به این رده بر اساس مبحث نوزدهم اجباری است.
•رده دوم ساختمان های کم انرژی (EC+) هستند که
دست یابی به این رده تا زمانی که قوانین و آیین نامه های دیگری برای آن مطرح نشده باشند، اختیاری است.
•رده سوم ساختمان های بسیار کم انرژی (EC++) هستند که
دست یابی به این رده تا زمانی که قوانین و آیین نامه های دیگری برای آن مطرح نشده باشند، به صورت اختیاری است.
2 .افزوده شدن دو روش جدید “نیاز انرژی” و “کارایی انرژی” برای طراحی پوسته خارجی
3.بازبینی فصل بندی این مبحث
4 .مشابه سازی ساختار روش کارکردی با روش تجویزی و در نتیجه آن، ارائه مقادیر متفاوتی برای ضرایب انتقال حرارت
5 .افزوده شدن مواردی مانند جهت گیری پنجره، ضریب بهره گرمایی خورشیدی و نیز نسبت عبور نور مرئی به ضریب بهره گرمایی خورشیدی در محاسبات طراحی نسبت به ویرایش های قبلی (در نظر گرفتن تنها ضرایب انتقال حرارت شیشه و یا پنجره) و نیز توجه به اقلیم منطقه شامل مناطق سردسیر (با نیاز گرمایی غالب) و مناطق گرمسیر (با نیاز سرمایی غالب) و نیز جهت های مختلف جغرافیایی
6 . اضافه شدن موضوعات کلیدی به بخش تاسیسات مکانیکی
7 .اضافه شدن ضوابط جدید برای بهره گیری از سیستم های بر پایه انرژی های تجدیدپذیر
8 .توجه ویژه به بهره گیری از روشنایی طبیعی و کاهش مصرف روشنایی مصنوعی
9 .افزوده شدن مواردی مهم به بخش تاسیسات برقی
10 .انجام تغییراتی در پیوست ها
مقدمه ویرایش چهارم
در تمامی جوامع امرروزی، انررژی یکری از مهمترین و چالش برانگیزترین موضوعات محسوب میگردد، و با توجه به سهم عمده بخش ساختمان، تحولات چشم گیر در دهه های اخیر در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، در جهت بهبود وضعیت مصرف انرژی، صورت گرفته است. برای مثال، انتظارات به جایی در جامعه مهندسی و نهادهای مرتبط با موضوع بهینه سازی مصررف انرژی در ساختمان ایجاد شده، که مطالبات مشخصی را در قوانین و آیین نامه های ملی مطرح کردهاست. برای مثال، در ماده 6۱ قانون اصلاح الگوی مصرف و آییننامه اجرایی آن، لزوم بازنگری مقررات ملی، به منظور تعیین رده انرژی و جهتگیری به سوی ساختمان سبز، به عنوان یک وظیفه برای وزارت راه وشهرسازی مشخص گردیده است.
ویرایش حاضر، که چهارمین ویرایش مبحث محسوب می گردد، دارای تغییرات مهمی است، که اهم آنها عبارتند از:
- برای رعایت ضوابط آیین نامه ماده ۱۹ قانون اصلاح الگوی مصرف، در ویرایش جدید سه رده انرژی، به شرح زیر، تعریف شده است:
- «ساختمان های مطابق مبحث ۱۹ (EC)» پایین ترین رده انرژی تلقی می شود و دستیابی به این رده اجباری است.
- «ساختمان کم انرژی (+EC)» و «ساختمان بسیار کم انرژی (++EC)» رده های انرژی بالاتر هستند. تا زمانی که الزامی برای دستیابی به این رده ها در دیگر قوانین و آیین نامه ها مطرح نشده باشد، دستیابی به این رده ها اختیاری است.
چنین الگویی در دیگر کشورها نیز در نظر گرفته شده است. برای مثال، در کشورهای اروپایی، طراحی و اجرای «ساختمان های با مصرف انرژی نزدیک صفر» تا پایان سال ۲۰۱۸ اختیاری بود، ولی از آغاز سال ۲۰۱۹، مطابق ضوابط جدید اروپا، لازم است طراحی و اجرای تمامی ساختمان های عمومی جدید مطابق ضوابط تعیین شده برای «ساختمان های با مصرف انرژی نزدیک صفر» باشد.
لازم به ذکر است که علاوه بر این، مقرر شده است که از پایان سال ۲۰۲۰ مبنای طراحی و اجرای تمامی ساختمان های نو «ساختمان های با مصرف انرژی نزدیک صفر» باشد.
در ویرایش های پیشین دو روش طراحی پوسته خارجی ساختمان مطرح شده بود. در ویرایش جدید، علاوه بر دو روش «تجویزی» و «موازنه ای (کارکردی)»، دو روش دیگر، تحت عناوین «نیاز انرژی» و «کارایی انررژی» نیرز مطرح شده اند.
لازم بره ذکر است روش «تجویزی» ساده ترین روش و روش «کارایی انرژی» تخصصی ترین روش طراحی هستند. در عین حال، کمترین گزینه ها در طراحی و بیشترین هزینه اجرا در حالت استفاده از روش تجویزی است، درحالیکه بیشترین گزینه ها و حق انتخاب ها در طراحی و کمترین هزینه اجرا در صورتی قابل دستیابی است که از روش «کارایی انرژی» استفاده شود.
تدوین کنندگان مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (ویراش چهارم)
الف : اعضای شورای تدوین مقررات ملی ساختمان
رييس : دکتر محمدتقی احمدی
اعضا:
مهندس شاپور طاحونی. مهندس محمدرضا انصاری. مهندس بهروز علمداری میلانی. مهندس مسعود غازی سلحشور. دکتر حمید باقری . مهندس یونس قلی زاده طیار. دکتر سعید بختیاری . دکتر بهروز گتمیری . دکتر حمید بدیعی . دکتر ناصر بنیادی . دکتر محمودرضا ماهری . مهندس محسن بهرام غفاری . دکتر محسن تهرانی زاده . دکتر بهروز محمدکاری. مرحوم مهندس حشمت اله منصف . مهندس سید محمدتقی راتقی . دکتر سید رسول میرقادری . مهندس نادر نجیمی . دکتر علی اکبر رمضانیانپور . دکتر محمد شکرچی زاده . مهندس سیدرضا هاشمی . مهندس علی اصغر طاهری بهبهانی . مهندس عبدالرضا گلپایگانی ( نماینده شهرداری تهران )
ب : اعضای کمیته تخصصی
رئيس . دکتر بهروز محمدکاری
عضو : دکتر محمد تقی احمدی . دکتر محمدرضا حافظی • دکتر مهدی معرفت . دکتر مازیار سلمان زاده . دکتر علی وکیلی اردبیلی مهندس عباس صالحیان ، دکتر ریما فیاض
دبیر : مهندس منصور نجفی مطیعی
پ گروه همکاران تدوین پیش نویس اولیه •
دکتر مهدیه آبروش . مهندس یونس قلی زاده طیار . مهندس سید امیر موسویان . مهندس میثم اکبری پایدار . مهندس کاملیا پور مخدومی
ت : دبیرخانه شورای تدوین مقررات ملی ساختمان
مهندس سهیلا پاکروان : معاون دفتر تدوین مقررات ملی ساختمان و دبیر شورا
دکتر بهنام مهرپرور : رئیس گروه تدوین مقررات ملی ساختمان
مهندس منصور نجفی مطیعی : کارشناس معماری دفتر تدوین مقررات ملی ساختمان
